Hoe behaalt Oxfam politieke overwinningen ondanks de aanvallen op het middenveld?

Waarom houdt Oxfam zich bezig met politiek? 

Om te beginnen: wat zeg je tegen mensen die zich afvragen waarom Oxfam bezig is met politiek? 

Alba Saray Pérez Terán, beleidsmedewerker klimaatrechtvaardigheid: Kun je mij een voorbeeld geven van iets dat niet politiek is? Oxfam heeft altijd over politiek gesproken, omdat alles politiek is. Wat we eten, hoe we ons verplaatsen, ons werk, hoe we belast worden … Ons dagelijks leven wordt gevormd door politieke keuzes. Het is dus logisch dat we ons hierover uitspreken en in actie komen, bijvoorbeeld door te betogen. Maar wat gebeurt er daarna? We moeten onze strijd omzetten in wetten en regels. Alleen zo bereiken we blijvende verandering. 

Francesca Monteverdi, beleidsmedewerker economische rechtvaardigheid: Als we armoede en ongelijkheid willen aanpakken, moeten we de oorzaken aanpakken. En die maken deel uit van het huidige systeem. Zolang beleidsmakers beslissingen nemen die ongelijkheid versterken, verandert er fundamenteel niets. Daarom zet Oxfam in op beleidsbeïnvloeding, naast programma’s en humanitaire hulp. Samen zorgen die voor echte verandering.  

Julien Desiderio, beleidsmedewerker fiscale rechtvaardigheid: Als jij je niet met politiek bezighoudt, houdt de politiek zich wel met jou bezig. Mensen die zich er niet om bekommeren, zijn vaak bevoorrecht en hebben weinig reden om verandering te willen. Bovendien wordt “niet over politiek praten” soms gebruikt om anderen het zwijgen op te leggen.  

Francesca Monteverdi: En als mensen zich niet meer met politiek bezighouden, verzwakt de democratie. We moeten ons blijven uitspreken over wat belangrijk is. Anders beslissen anderen in onze plaats.  

De sterkste politieke momenten van Oxfam in 2025 

Van alle politieke impactmomenten van Oxfam in 2025: welk moment springt er voor jou uit? 

Alba Saray Pérez Terán: Zonder twijfel de drie grote overwinningen tijdens de wereldklimaattop. Het maatschappelijk middenveld heeft enorm hard gewerkt om een ambitieus genderplan goedgekeurd te krijgen voor de komende tien jaar. Ook hebben we België kunnen overtuigen om zich aan te sluiten bij de door Colombia voorgestelde verklaring om fossiele brandstoffen af te bouwen. Daarnaast is het ons gelukt om een mechanisme rond een rechtvaardige transitie te laten goedkeuren. 

Sarah Vaes, beleidsmedewerker rond bedrijfsverantwoordelijkheid: Voor mij is het belangrijkste moment dat we de wet rond zorgplicht voor bedrijven (HREDD) hebben kunnen behouden, ondanks enorme druk van lobbygroepen van grote multinationals om die af te schaffen. Onze partners in het maatschappelijk middenveld in het Globale Zuiden zeiden tegen ons: “Welkom in onze wereld. Zo ziet het eruit om verandering te brengen: je krijgt weerstand. Maar als ze terugvechten, betekent dat dat je iets belangrijks doet.” 

Julien Desiderio: Voor mij was dat 14 oktober. ’s Ochtends was er een grote vakbondsbetoging tegen de Arizona-maatregelen. In de straten van Brussel zag je overal borden die de regering opriepen om de rijken meer te belasten. ’s Namiddags organiseerden we een evenement in het Europees Parlement over fiscale rechtvaardigheid en vermogensbelasting. In één zaal brachten we een miljonair samen die meer belast wil worden, de directeur fiscaliteit van de Europese Commissie, parlementsleden en experts op het vlak van ongelijkheid. Dat toont hoe belangrijk het thema fiscale rechtvaardigheid is voor de hele samenleving. 

Fairouz Gazdallah, beleidsmedewerker voedselrechtvaardigheid: Op de Internationale Dag van de Boer.inn.enstrijd organiseerden we een workshop met Palestijnse landbouwers. We wilden hun strijd menselijker maken, en hun ervaringen zichtbaarder. De Palestijnen zeiden tegen ons: “Wat jullie ook doen, ga door. Blijf jullie stem laten horen, blijf strijden. Wij hebben niet de luxe om op te geven.” Soms voelt het alsof de wereld rondom ons instort, maar hun vastberadenheid en hun geloof in mensenrechten geven mij veel kracht om verder te gaan. 

Francesca Monteverdi: Voor mij was het de ontmoeting bij de Europese Commissie in het kader van de campagne ‘Ik leg de lat hoog’. We hadden een open brief gelanceerd waarin we eerlijke prijzen voor landbouwers vroegen. Dankzij die brief, die door duizenden mensen werd ondertekend, konden we de verantwoordelijke voor de herziening van de wet binnen het directoraat-generaal Landbouw ontmoeten. Hij luisterde naar ons en bevestigde dat de richtlijn zal worden herzien. 

Een nieuwe context: hoe gaat Oxfam om met aanvallen op het maatschappelijk middenveld? 

Het politieke landschap is sterk veranderd sinds de verkiezingen van juni 2024. Het wordt steeds moeilijker voor het maatschappelijk middenveld om toegang te krijgen tot politieke besluitvormers. Hoe gaan jullie om met die verandering? 

Alba Saray Pérez Terán: Wanneer het nationale niveau niet werkt, schakelen we over naar andere niveaus. Neem klimaat: vorig jaar werd de nationale ambitie sterk teruggeschroefd. Onze oplossing was om druk uit te oefenen op internationaal niveau, en zo hebben we bereikt dat België zich aansloot bij een internationale coalitie om fossiele brandstoffen af te bouwen. We hebben ook op regionaal niveau gewerkt rond genderactieplannen. Dankzij wat we in het verleden hebben opgebouwd en onze aanwezigheid op verschillende beleidsniveaus, vinden we toch oplossingen.  

Het maatschappelijk middenveld ligt van alle kanten onder vuur. Hoe gaan Oxfam en het maatschappelijk middenveld om met die aanvallen?  

Fairouz Gazdallah: Een eerste teken van die aanvallen kwam toen een groep in het Europees Parlement eiste dat de Commissie zou stoppen met de financiering van belangenbehartiging richting de EU binnen klimaatprogramma’s. Het was de eerste keer in lange tijd dat de EU het middenveld zo rechtstreeks aanviel. Daarna kwamen de zogenaamde ‘Omnibus’-voorstellen, die fundamentele wetten rond mensenrechten en milieu willen afzwakken. In zo’n context speelt Oxfam een belangrijke rol: we maken complexe dossiers begrijpelijk voor het brede publiek. Wat betekenen die veranderingen concreet voor mensen en voor politieke partijen? Veel mensen zien door de bomen het bos niet meer, en achter moeilijke termen schuilen vaak heel tastbare gevolgen.  

Sarah Vaes: Ik denk dat we elkaar meer zullen moeten ondersteunen, als organisaties maar ook als mensen. Deze aanvallen raken niet alleen ons werk, maar ook ons persoonlijk. Voor elkaar zorgen is een heel krachtig strijdmiddel. 

Alba Saray Pérez Terán: Absoluut. Emoties en zorg zijn ook vormen van kennis. We zullen niet winnen als we alleen rationeel denken. Daarom is samenwerken in coalities zo belangrijk. We komen samen met partners die dezelfde frustraties voelen, we erkennen elkaars gevoelens en beseffen dat we niet alleen staan. Vanuit dat gedeelde inzicht beginnen we te plannen wat we kunnen doen. We zoeken mensen en organisaties die zich verzetten tegen het huidige systeem en brengen hen samen. 

Voelt jullie werk bij Oxfam in deze context vandaag nog betekenisvoller? 

Sarah Vaes: Vroeger probeerden we de situatie te verbeteren; vandaag proberen we vooral te voorkomen dat ze nog verder verslechtert. Het geeft een sterk gevoel van urgentie wanneer we verworven rechten verdedigen. 

Fairouz Gazdallah: Door de besparingen besef ik nog meer hoe essentieel ons werk is. Wij hebben de middelen om beleidsmakers aan te spreken en vormen een belangrijke brug tussen burgers en besluitvormers. Ons werk aanvallen is eigenlijk het recht van burgers aanvallen om invloed te hebben op hun eigen leven. 

Francesca Monteverdi: Inderdaad: als niemand nog kan benoemen wat er gebeurt, als niemand politieke beslissingen in vraag kan stellen of bekritiseren, dan verliezen we de kern van de democratie. 

Een alternatief bieden: welke wereld willen we? 

Politiek draait ook om verhalen en hoe die verteld worden. Het lijkt erop dat sociale bewegingen niet voorbereid waren op hoe belangrijk dat terrein is geworden. Hebben jullie het gevoel dat onze verhalen en boodschappen nu sterker zullen doorwegen?  

Julien Desiderio: We waren inderdaad niet voorbereid op die strijd. Het heeft tijd gekost om ons te herorganiseren, te begrijpen wat er gebeurde, het te analyseren en daarna een strategie uit te werken. Een belangrijke les is bijvoorbeeld dat we moeten inspelen op wat mensen nodig hebben en ook emoties moeten aanspreken, niet alleen feiten.  

Fairouz Gazdallah: Voor mij is de vraag: willen we alleen reageren, of willen we echt een nieuwe weg inslaan? Dat doet me denken aan de verschillende golven van het feminisme. Eerst wilden vrouwen gelijk zijn aan mannen en dezelfde kansen krijgen. Daarna kwam er een andere benadering, waarbij vrouwen niet ‘zoals mannen’ wilden zijn, maar gewoon zichzelf. 

Francesca Monteverdi: We moeten blijven werken aan alternatieven. Neem bijvoorbeeld handel: wie zien op internationaal niveau veel ingrijpende veranderingen en vragen mensen zich af: ‘Wat is het alternatief?’. We moeten in staat zijn om daar een duidelijk antwoord op te geven.  

Sarah Vaes: Onze boodschap blijft in de kern altijd dezelfde. De uitdaging is om mensen te overtuigen van ons verhaal, zonder ethische grenzen te overschrijden.  

Wat hopen jullie voor 2026? 

Fairouz Gazdallah: Volgend jaar zullen sociale bewegingen zich opnieuw focussen op een aantal belangrijke thema’s. Ik hoop dat dekolonisatie niet wordt gezien als een luxe of iets bijkomstig. Als we blijven vertrekken vanuit dezelfde koloniale structuren, blijven we discriminatie tegen kwetsbare groepen herhalen. Wat mij drijft, is blijven werken aan de samenhang tussen verschillende bewegingen en dekolonisatie centraal stellen, omdat dat echt noodzakelijk is. 

Francesca Monteverdi: Mijn hoop is iets concreter. Ik wil dat de herziening van de wet rond oneerlijke handelspraktijken een bepaling bevat die verkoop onder de duurzame productiekosten verbiedt. 

Sarah Vaes: Ik hoop dat de aanvallen op het maatschappelijk middenveld en de besparingen ons dichter bij elkaar brengen. Ik hoop dat we samen en solidair blijven, want daarin zit onze grootste kracht.