Welke Belgische supermarkten respecteren mensenrechten het meest?
Wanneer we boodschappen doen in de supermarkt, staan we er niet altijd bij stil dat er achter de productie van onze chocoladerepen, koffie of bananen echte mensen zitten. De arbeid.st.ers die ons eten produceren, lopen vaak risico’s: uitbuiting, te lage lonen of zelfs kinderarbeid.
Supermarkten hebben net daarom de macht én de verantwoordelijkheid om mensenrechten te respecteren in hun volledige toeleveringsketen. Dat wil zeggen: in elke stap, van productie tot verkoop. Dat noemen we de zorgplicht voor bedrijven.
Superlijst Sociaal 2026 vergelijkt supermarkten op transparantie, arbeid.st.ers, boeren en vrouwen. Superlijst is een initiatief van Questionmark, in samenwerking met Oxfam Novib, Solidaridad uit Nederland en Rikolto uit België, en met de steun van Fairtrade Belgium en Oxfam België
Het verdict: geen enkele supermarkt haalt de norm. Lidl scoort het best, terwijl Carrefour helemaal onderaan bengelt.
De studie kijkt naar 4 criteria om te checken of supermarkten mensenrechten respecteren in hun toeleveringsketens:
- eerlijke verloning voor werknemers
- eerlijke betaling voor boeren
- respect voor vrouwenrechten
- transparantie in risicovolle ketens
Lidl doet het met voorsprong beter dan de andere Belgische supermarkten. Het brengt gedetailleerd zijn ketens met hoge risico’s in kaart, zoals cashewnoten uit Ivoorkust en sinaasappels uit Brazilië. Risico’s worden benoemd en gekoppeld aan actieplannen. Colruyt maakte een inhaalmanoeuvre ten opzichte van de vorige Superlijst, onder meer dankzij projecten om de leefomstandigheden van boeren te verbeteren.
Toch moeten alle supermarkten veel meer hun verantwoordelijkheid nemen voor de mensenrechten van boeren en arbeiders. Charlotte Linnebank, directeur Questionmark: “Supermarkten hebben mede de verantwoordelijkheid om mensenrechten te waarborgen, waaronder een eerlijke betaling aan boeren en arbeiders, voor álle producten die in hun schappen liggen. Zolang dat niet gebeurt, houden ze oneerlijke handel mee in stand. Niet willens maar wel wetens.”
Boeren en landbouwarbeiders worden wereldwijd vaak onderbetaald en krijgen mede daardoor te maken met armoede, kinderarbeid en dwangarbeid. Supermarkten weten wel steeds beter in welke toeleveringsketens hoge risico’s zitten.
Maar ... geen enkele supermarkt besteedt voldoende aandacht aan vrouwenrechten
Supermarkten hebben nog steeds te weinig oog voor vrouwenrechten. Zo pakt geen enkele supermarkt actief de loonkloof aan, terwijl ze allemaal erkennen dat vrouwen gemiddeld aanzienlijk minder verdienen dan mannen. Alleen Lidl heeft actieplannen om geweld tegen vrouwen te voorkomen en de loonkloof te dichten.
Beloftevolle initiatieven in de bananen- en cacaoketen
Sinds deze editie rapporteert Colruyt over risico’s op schendingen van mensenrechten in ketens, zoals rijst uit Pakistan. De Belgische supermarkten hebben gezamenlijk toegezegd om een leefbaar inkomen te realiseren voor cacaoboeren en arbeiders op bananenplantages. Die gezamenlijke aanpak lijkt voorzichtig effect te hebben op cacaoproducten. Lidl en Colruyt verkopen nu een aantal chocoladerepen die boeren verzekeren van een leefbaar inkomen. Lidl heeft in februari toegezegd dit jaar alleen nog chocoladerepen in de schappen te hebben liggen waar de boer eerlijk voor betaald wordt. “Deze stappen geven hoop,” zegt Jelle Goossens van Rikolto. “Het is cruciaal dat de supermarkten de geleerde lessen ook toepassen op alle andere risicoketens, zoals koffie.”
Supermarkten moeten een structurele aanpak uitwerken én echt toepassen om mensenrechtenschendingen aan te pakken. Losse projectjes in een paar toeleveringsketens zijn ontoereikend.
Het alternatief: eerlijke handel
Er bestaan wél alternatieven voor het huidige economische systeem, dat te vaak mensenrechten negeert. Eerlijke handel wil de machtsverhoudingen op de internationale markt terug in balans brengen en zorgen voor een eerlijk inkomen voor boeren, met respect voor hun gezondheid, hun rechten én het milieu.
