De koffiesector kan niet bouwen op alsmaar goedkope koffie
Twintig jaar terugkijkend legt de Koffiebarometer 2026 de structurele tekortkomingen bloot in de wereldwijde koffie-industrie. Hoewel de prijs voor koffie op de wereldmarkt recent een historisch hoogtepunt bereikte, toont het rapport aan dat de sector alleen actie neemt tegen de symptomen van armoede en klimaatverandering, in plaats van de diepere kernoorzaken aan te pakken. Deze jubileumeditie van de Koffiebarometer daagt de industrie uit om de commerciële en machtsstructuren te herzien die bepalen hoe waarde wordt verdeeld in de hele toeleveringsketen.
De koffieprijs staat op het hoogste niveau in decennia, maar dat betekent niet dat boeren er beter van worden. Volgens het rapport blijven hun marges klein, stijgen de productiekosten en worden ze steeds harder geraakt door klimaatverandering.
Sjoerd Panhuysen (Ethos Agriculture), hoofdauteur van de Barometer, vat het scherp samen: “In 20 jaar is vooral de taal veranderd: minder zorgen over honger in de koffielanden, en meer over de kosten van een dagelijkse espresso.”
Vrijwillige certificering en duurzaamheidsprogramma’s hebben wel geholpen, maar nooit op een schaal die de sector echt verandert. De handel blijft gedomineerd door korte contracten, prijsvolatiliteit en risico’s die vooral bij de boer liggen.
Tien procent van een pak koffie komt van onbetaalde arbeid
Een van de meest opvallende bevindingen: 10% van de waarde van een pak supermarktkoffie wordt gedragen door onbetaalde arbeid van boerengezinnen.
Ondertussen vloeit een groot deel van de winst in de keten naar merken, handelaren, retailers en aandeelhouders — vaak via constructies in landen met lage belastingtarieven. De kernactiviteit van de sector, het verbouwen van koffie, blijft structureel ondergewaardeerd.
Nieuwe wetgeving dwingt tot meer transparantie — maar bedrijven zwijgen
De sector staat aan de vooravond van strengere regels, zoals de Europese ontbossingsverordening en de CSDDD (‘anti‑wegkijkwet’). Die verplichten bedrijven om risico’s in hun ketens te voorkomen en openbaar te maken.
Maar de Barometer ziet een zorgwekkende trend: “greenhushing”. Bedrijven rapporteren steeds minder concreet over hun impact en vermijden details over prijzen, contracten of premies.
Van de vijftien onderzochte grote bedrijven publiceert geen enkel bedrijf zijn prijsstructuren of contractduur. Zonder transparantie is het onmogelijk om te controleren of investeringen boeren echt helpen.
Oproep tot fundamentele markthervorming
De Koffiebarometer is duidelijk: de problemen in de sector worden niet opgelost door boeren harder te laten werken of meer trainingen te geven.
Alleen een structurele hervorming van de markt — inclusief eerlijke inkooppraktijken — kan de sector toekomstbestendig maken.
Dat betekent onder andere:
- langere contracten
- eerlijke verdeling van waarde en risico
- leefbare inkomens en lonen
- investeringen die rekening houden met de klimaatcrisis
Zonder die veranderingen komt de beschikbaarheid van koffie zelf in gevaar.
Aanbevelingen aan bedrijven en beleidsmakers
De Barometer roept bedrijven op om zich te verbinden aan verantwoord inkopen als kern van hun bedrijfsstrategie. Niet als vrijwillig duurzaamheidsproject, maar als basisvoorwaarde voor een gezonde sector.
Beleidsmakers worden opgeroepen om:
- regelgeving te versterken,
- publieke financiering te koppelen aan structurele verandering,
- en transparante rapportage verplicht te maken.
