Crisissen in de centrale Sahel: Oxfam plaatst de bescherming van burgers op de eerste plaats
In de centrale Sahelregio woedt een alarmerende, humanitaire crisis. Oxfam verhoogt er haar inspanningen om de getroffen burgers te beschermen. Gewapende conflicten, politieke instabiliteit, economische druk en de verstoring van het klimaat forceren miljoenen mensen in erg kwetsbare situaties. Door de grootschalige ontheemding en het toenemende geweld staan de mobilisatie van gemeenschappen en beleidsbeïnvloeding centraal in ons werk. Zo willen we veiligheid, waardigheid en toegang tot essentiële diensten blijven garanderen.
Volgens het VN-Bureau voor de Coördinatie van Humanitaire Zaken (OCHA) hebben bijna 29 miljoen mensen humanitaire hulp en bescherming nodig.
Gedwongen verplaatsingen en hulpbronnen onder druk
Door de onveiligheid en klimaatgerelateerde rampen zoals zware overstromingen en periodes van droogte, vluchten miljoenen mensen uit de regio. De VN-vluchtelingenorganisatie (UNHCR) telde op 30 september 2025 meer dan 2 miljoen vluchtelingen en asielzoekers en meer dan 3 miljoen intern ontheemden in de centrale Sahel.
Deze mensen laten hun huizen, land, oogsten, vee en economische activiteiten achter. Hierdoor verzwakken hun bestaansmiddelen en sociale en familiale banden. Vooral vrouwen en kinderen lopen een hoog risico op uitbuiting en gedwongen huwelijken.
De toestroom van ontheemden verhoogt vraagt bovendien erg veel van de al schaarse of ontoereikende natuurlijke hulpbronnen en basisdiensten. Met spanningen en conflicten tussen gemeenschappen tot gevolg.
Onveiligheid bedreigt gezondheid, onderwijs en humanitaire hulp
In de zwaarst getroffen gebieden raken veel waterinfrastructuren vernietigd, en scholen en gezondheidscentra raken beschadigd of moeten noodgedwongen sluiten. De komst van vluchtelingen en intern ontheemden verhoogt de druk op stedelijke gezondheids- en onderwijsvoorzieningen.
De onveiligheid belemmert ook de humanitaire respons. Volgens OCHA waren er in 2016 in West-Afrika 116 veiligheidsincidenten waarbij humanitaire medewerkers betrokken waren. Dat is drie keer meer dan het jaar ervoor.
Door onze acties en projecten te steunen, strijd je samen met ons tegen de oorzaken en gevolgen van ongelijkheid.
Oxfams inzet om kwetsbare mensen te beschermen
Oxfam werkt al vele jaren in de Sahel: in Mali sinds 1995, in Niger sinds 1992 en in Burkina Faso sinds de jaren 70. Samen met lokale partners focussen we op noodhulp en de bescherming van mensen in kwetsbare situaties, maar ook op veerkracht en klimaatrechtvaardigheid.
In conflictgebieden lopen burgers risico op verschillende vormen van geweld:
- fysieke en seksueel geweld, zoals willekeurige moorden, verkrachting en foltering
- zware vormen van dwang, zoals gedwongen rekrutering, gedwongen verplaatsing en uitbuiting
- opzettelijke ontzegging van drinkwater of voedsel
- vernietiging van woningen, scholen, gezondheidscentra en oogsten
Oxfam werkt op verschillende niveaus om deze risico’s te verkleinen. We ondersteunen en versterken de capaciteit van eerstelijnsgemeenschappen om zichzelf te beschermen. Tegelijk zorgen we voor een snelle, toegankelijke en veilige doorverwijzing naar beschermingsdiensten. We zetten daarnaast in op beleidsbeïnvloeding en werken samen met gemeenschappen en lokale autoriteiten om bedreigingen structureel te verminderen.
“Ik wil dat dit soort projecten blijft bestaan om gedwongen huwelijken bij jonge meisjes en tienermeisjes te bestrijden.”
Anonieme deelneemster
Risico’s beperken via gemeenschappen en duurzame maatregelen
Gemeenschappen zijn het beste geplaatst om beschermingsmaatregelen te nemen tegen geweld. Ze creëren actieplannen om risico’s in hun omgeving te verminderen. Daarnaast ondersteunen gemeenschapsgroepen de meest kwetsbaren tijdens crises en ontheemding, en helpen ze slachtoffers om toegang te krijgen tot noodzorg.
Met steun van de Belgische Ontwikkelingssamenwerking (DGD) hebben Oxfam-in-Mali en partnerorganisaties 30 gemeenschapsbeschermingscomités opgeleid en versterkt in de regio’s Ségou en Mopti. Elk comité telt 10 vrijwillige leden, waarvan 5 vrouwen, elk met een duidelijke rolverdeling. Ze voeren sensibilisatieacties uit om geweld en misbruik te voorkomen en bieden eerstelijnsopvang bij incidenten. Ze verwijzen slachtoffers door naar gespecialiseerde diensten en beschermen hun identiteit.
In Burkina Faso hebben deze comités zich met de steun van Oxfam georganiseerd in handelscoöperaties. Ze produceren en verkopen zeep, pinda- en sheaboter. Sommige comités onderhouden moestuinen, wat hun voedselzekerheid en autonomie versterkt.
Door de oprichting van ons comité met steun van Oxfam-in-Mali zien we positieve gedragsveranderingen in onze wijk
Issa Yanogue, Voorzitter van het Gemeenschapsbeschermingscomité (CPC Mopti)
Toegang tot nood- en beschermingsdiensten verbeteren
Mensen die geweld, misbruik of uitbuiting ervaren krijgen dankzij het werk van Oxfams parnerorganisaties snel toegang tot beschermingsdiensten. Ze krijgen informatie, zodat ze weloverwogen beslissingen kunnen nemen. Er is ook een doorverwijzing naar gespecialiseerde hulp: psychosociale ondersteuning, kinderbescherming, juridische bijstand, burgerlijke documenten, medische zorg en diensten voor slachtofferschap van gendergerelateerd geweld. Er is ook praktische ondersteuning, zoals bij transport, consultatiekosten en kinderopvang.
In Burkina Faso konden veel ontheemden zo hun burgerlijke documenten opnieuw bekomen; cruciaal om gebruik te maken van de sociale diensten.
Met financiering van de DGD hebben Oxfam en partnerorganisaties in Niger 18 gemeenschapsorganisaties ondersteund bij microprojecten die de bescherming versterken. Deze projecten brachten concrete veranderingen teweeg: zonnepanelen verlichten nu opvanglocaties voor ontheemden, waardoor de veiligheid en sociale interactie verbeteren. Andere projecten sensibiliseren tegen huiselijk geweld en kindhuwelijken, bijvoorbeeld door middel van toneelstukken.
Beleidsbeïnvloeding vermindert risico’s
In tijden van conflict en crisis vormt beleidsbeïnvloeding een belangrijke hefboom om terugkerend geweld tegen burgers te verminderen. We werken eraan om de bescherming van burgers te verdedigen en sociale cohesie te versterken.
In Burkina Faso organiseerde Oxfam, dankzij DGD-steun, vier dialoogworkshops in de regio’s Sahel (Liptako) en Centrum-Noord (Koulsé) met gemeenschapsbeschermingscomités, lokale en gemeentelijke autoriteiten en traditionele leiders. Deze bijeenkomsten wierpen een licht op de zorgen van de gemeenschappen en hielpen gezamenlijke oplossingen te vinden voor problemen zoals toegang tot land en economische kansen voor ontheemden.
Het blijft essentieel om met gemeenschappen in dialoog te gaan en ze te betrekken bij beslissingen die hen aanbelangen, zoals het sluiten van wegen, markten of scholen. Zo kunnen we tot een compromis komen.
Gemeenschappen als actoren van hun eigen bescherming
In een context van voortdurende crises en een overbelast internationaal humanitair systeem zijn gemeenschapsinitiatieven belangrijker dan ooit. Door de samenwerking met nationale en internationale spelers, versterken deze lokale netwerken de bescherming van hun burgers en bouwen ze aan duurzame oplossingen. Dit is de dynamiek waar Oxfam zich achter schaart: de gemeenschappen versterken zodat zij zelf verandering realiseren.
