50 jaar wachten: de vergeten vluchtelingencrisis in de Westelijke Sahara.

Een conflict dat nooit werd opgelost 

De Westelijke Sahara is een van de laatste onopgeloste dekolonisatiekwesties ter wereld. Tot 1975 was het gebied een Spaanse kolonie. Toen Spanje zich terugtrok, maakten zowel Marokko als Mauritanië aanspraak op het grondgebied. Het Polisario Front, dat onafhankelijkheid voor de Sahrawi nastreeft, verzette zich daartegen. 

Wat volgde was een lange oorlog. Tienduizenden Sahrawi vluchtten voor bombardementen en geweld naar het zuidwesten van Algerije. Vijf vluchtelingenkampen ontvouwden zich rond de stad Tindouf. In 1991 kwam er een staakt-het-vuren, met de belofte van een VN-referendum over zelfbeschikking. Maar dat referendum kwam er nooit. 

Vandaag wonen naar schatting 173.000 Sahrawi in de kampen. Voor velen is Algerije de enige thuis die ze ooit hebben gekend. Tegelijk blijven ze dromen van een terugkeer naar de Westelijke Sahara, waar hun geschiedenis werd onderbroken. 

De VN beschouwt de Westelijke Sahara nog altijd als een niet-zelfbesturend gebied. Het proces van dekolonisatie is dus niet afgerond. De kwestie wie over het grondgebied en zijn natuurlijke rijkdommen mag beslissen, blijft onopgelost. Marokko controleert het grootste deel van de Westelijke Sahara en verdedigt een autonomieplan onder Marokkaanse soevereiniteit. Het Polisario Front blijft weerwerk bieden en eist zelfbeschikking en onafhankelijkheid. 

Een vergeten crisis in een onherbergzame woestijn

Ondertussen gaat het dagelijkse leven verder, in omstandigheden die nauwelijks voor te stellen zijn. De kampen liggen in een van de meest extreme leefomgevingen ter wereld: met permanente droogte, zandstormen en temperaturen die in de zomer tot 50°C kunnen oplopen. De mogelijkheden om een inkomen op te bouwen zijn beperkt. Daardoor zijn veel gezinnen afhankelijk van humanitaire hulp voor voedsel, water en onderdak.  

En die hulp staat steeds meer onder druk. Volgens de informatie uit onze programma's is de internationale financiering in 2025 bijna gehalveerd. Dat heeft directe gevolgen: voedselonzekerheid neemt toe, kinderen lopen risico op ondervoeding en basisgeneesmiddelen zijn schaars. Jongeren die in de kampen opgroeien, hebben bovendien weinig toegang tot opleiding, werk of perspectief. 

De internationale gemeenschap laat deze ontheemdingscrisis al een halve eeuw aanslepenn en is er tot nu toe niet in geslaagd het beloofde politieke proces tot een rechtvaardige oplossing te brengen. Boven op de vraag naar meer humanitaire hulp, pleit Oxfam ook voor een duurzame politieke oplossing die het zelfbeschikkingsrecht van de Sahrawi respecteert, in overeenstemming met het internationaal recht.  

Grenzen als politiek instrument 

Eind juli 2026 werd nogmaals duidelijk hoe sterk Noord-Afrikaanse grenspolitiek verweven is met Europese belangen. Tienduizenden mensen probeerden vanuit Marokko de Spaanse enclave Ceuta binnen te komen.   

Deze massale verplaatsing ontaardde in een tragedie. Volgens betrouwbare bronnen en bevoegde autoriteiten kwamen tientallen migranten onder dramatische omstandigheden om het leven kwamen. Dit menselijke drama legt nogmaals bloot in welke impasse het huidige migratiebeleid zich bevindt. Ook de afhankelijkheid van Europa van Marokko wordt hier belicht. Die afhankelijkheid weegt rechtstreeks op het standpunt van de EU-lidstaten in het dossier van de Westelijke Sahara, en dus ook op de toekomst van de vluchtelingen in Tindouf. 

Deze grenspolitiek staat niet los van de bredere geopolitiek in de regio. Europese landen willen migratie beheersen en onderhouden tegelijk nauwe handels- en politieke relaties met Marokko. Intussen blijft de status van de Westelijke Sahara onopgelost. Ook over de Europese handel met het gebied bestaat juridische controverse: het Europees Hof van Justitie heeft geoordeeld dat overeenkomsten die de natuurlijke rijkdommen van de Westelijke Sahara omvatten, de instemming van het Sahrawi-volk vereisen.  

Zo dreigt een dekolonisatieproces dat nooit werd afgerond, plaats te maken voor een politiek vacuüm waarin geopolitieke en economische belangen zwaarder wegen dan het recht van een volk op zelfbeschikking. 

Water, voedsel en toekomst 

In die moeilijke context blijft Oxfam samen met Sahrawi-gemeenschappen werken. Sinds 1975 zijn we aanwezig in de vluchtelingenkampen. Onze aanpak gaat verder dan noodhulp: we investeren in water, voedselzekerheid, veerkracht en de vaardigheden van mensen. 

Water is daarbij letterlijk van levensbelang. In het kamp Boujdour was de bevolking jarenlang afhankelijk van tankwagens. Die waren vaak defect en het risico op vervuild water was groot. Eind 2025 kon Oxfam, dankzij internationale fondsen en de steun van donateurs, een nieuw distributienet met waterpunten en twee reservoirs van elk 320 m³ helpen realiseren. 

Voor Embarka Ahmed Labeid, moeder van vijf, betekende dat een wereld van verschil. Waar ze vroeger soms moest kiezen tussen water om te koken en water om schoon te maken, kan ze nu rekenen op een stabielere bevoorrading. Het nieuwe WASH-programma (Water, Sanitatie en Hygiëne) van mei 2026 tot mei 2028 wil die toegang verder verduurzamen en onderbrekingen voorkomen. 

Ook voedselzekerheid is een prioriteit. Oxfam levert tijdens de zomermaanden verse groenten en glutenvrije bloem en ondersteunt kleinschalige agro-ecologische landbouw. Zo krijgen mensen meer mogelijkheden om zelf voedsel te produceren. 

Oxfam ondersteunt momenteel de voedselzekerheid op drie niveaus: op school, via educatieve schooltuinen, op gezinsniveau, via moestuinen aan huis en binnen de gemeenschappen, via gemeenschappelijke tuinen. Binnen deze initiatieven ligt de focus op innovatieve, gediversifieerde en agro-ecologische landbouw en staat de betrokkenheid van de deelnemers centraal. 

Geen uitzicht zonder politieke oplossing 

Waterpunten, sanitaire voorzieningen, groententeelt en opleidingen maken dagelijks een wezenlijk verschil voor de mensen in de kampen. Maar ze lossen een politiek conflict van bijna vijftig jaar niet op.  

Daarom werkt Oxfam op verschillende fronten: samen met lokale gemeenschappen versterken we toegang tot water en voedsel, bouwen we aan meer zelfredzaamheid en geven we jongeren en het maatschappelijk middenveld meer mogelijkheden om hun stem te laten horen. Tegelijk blijven we internationaal pleiten voor meer humanitaire steun én voor een vreedzame, rechtvaardige en duurzame oplossing die het zelfbeschikkingsrecht van de Sahrawi respecteert. 

Steun onze partners 

De Sahrawi wachten niet af. Ze bouwen aan hun gemeenschappen, zoeken manieren om voedsel te produceren in de woestijn en werken elke dag aan een waardig bestaan. Met jouw steun kunnen Oxfam en onze partners hen daarbij blijven helpen. Samen voeren we de internationale druk op voor een rechtvaardige politieke oplossing. 

Steun Oxfam en onze partners in onze acties voor de Sahrawi.